Geschiedenis

Korte geschiedenis van onderzoek in het hbo

In de 15 jaar dat het hbo gestructureerd bezig is met onderzoek zijn vier perioden te onderscheiden: uitproberen, plek innemen, professionaliseren en doorbouwen & herbezinnen.

1999 – 2004: Uitproberen

De eerste periode is de periode van het ‘uitproberen’. Hogescholen hebben al sinds 1986 de wettelijke taak om praktijkgericht onderzoek te doen (Knoers, 1995) maar pas in 1999 ontstaan de eerste lectoraten (SKO, 2004). In 2001 komt daar aparte financiering voor en wordt de Stichting Kennisontwikkeling HBO opgericht. Er wordt geëxperimenteerd met lectoren die van buiten het hbo zijn aangetrokken en die kenniskringen oprichten waarin onderzoek plaatsvindt. Er vinden eerste debatten plaats over de plaats van onderzoek in de Nederlandse kennisinfrastructuur waarin het vooral gaat over de ‘wetenschappelijkheid’ van het onderzoek en de relatie met universitair onderzoek (AWT, 2001; De Groene & Steyaert, 2002). Er wordt geëxperimenteerd met de rol van de lector en met vormen van kwaliteitsbewaking.

2004 – 2008: Plek innemen

De tweede periode is die van het plek innemen. De financiering van lectoraten vanuit de overheid wordt structureel. De debatten over wat onderzoek in het hbo precies is en mag zijn worden intensiever (Andriessen & Van Weer, 2005; AWT, 2005). Deze discussie wordt min of meer beslecht met de publicatie in 2007 van het Brancheprotocol Kwaliteitzorg Onderzoek. Hierin wordt niet alleen een heel systeem van kwaliteitszorg van onderzoek in het hbo vastgelegd maar ook een definitie gegeven van praktijkgericht onderzoek (HBO-raad, 2007) waarin op de spanning tussen praktische relevantie en methodologische grondigheid wordt ingegaan: “Het onderzoek aan de hogescholen is methodologisch verantwoord en daarnaast sterk gebonden aan de toepassingscontext. Dit betekent dat bij beoordeling van het onderzoek zowel wetenschappelijke criteria als ook criteria uit de context (beroepspraktijk) een rol spelen. De gegenereerde kennis en inzichten moeten niet alleen geldig en betrouwbaar zijn, maar ook maatschappelijk robuust.” Voorwaar een mooie opgave!

2008 – 2011: Professionaliseren

In 2008 wordt de financiering van de lectoraten onderdeel van de vaste financiering aan hogescholen. Daarmee heeft onderzoek zijn plek ingenomen en begint de periode van verdere professionalisering. Het Forum voor Praktijkgericht Onderzoek wordt opgericht waarin lectoren samenwerken aan de ontwikkeling van het vak van lector. Het Forum publiceert een aantal documenten waarin de spanning tussen praktische relevantie en methodologische grondigheid een rol speelt, waaronder de Gedragscode Praktijkgericht onderzoek voor het hbo (Andriessen, Onstenk, Delnooz, Smeijsters, & Peij, 2010), het Profiel van de lector waarin de eis staat dat een lector gepromoveerd dient te zijn en een handleiding voor het reviewen van onderzoek op zowel relevantie als grondigheid (Schuiling et al., 2012). Aan de kant van het onderwijs is het verschijnen in 2009 van de nota ‘Kwaliteit als opdracht’ een belangrijke ontwikkeling (HBO-raad, 2009). Hierin wordt voor het eerst aangegeven dat alle studenten met een bachelor diploma niet alleen onderzoek moeten kunnen toepassen maar zelf ook moeten beschikken over onderzoekend vermogen. De eisen worden daarmee opgeschroefd.

2011 – heden: Doorbouwen & herbezinnen

De vierde periode in de geschiedenis van het onderzoek aan het hbo is een periode van doorbouwen en van herbezinnen. Er wordt stevig doorgebouwd aan het onderzoek in lectoraten. In 2013 is het aantal lectoren gestegen tot boven de 600. Terwijl het onderzoek in de lectoraten floreert ontstaat er toenemende onzekerheid en onduidelijkheid over de rol van onderzoekend vermogen in het onderwijs. Wat moet daar eigenlijk onder worden verstaan? Hoe hoog ligt de lat qua strengheid van onderzoek? Wat zijn goede manieren om onze praktisch ingestelde studenten onderzoekend vermogen bij te brengen? Het rapport Beoordelen is Mensenwerk van de Expertgroep protocol geeft als eerste een aantal antwoorden op deze vragen.

 

[1] Bron: www.vereniginghogescholen.nl

 

Realisatie: verenigingenweb