open onderzoek
Basiskennis voor schrijvers over publiceren en auteursrecht
Open Access tot kennisMet de toenemende digitalisering zijn nieuwe manieren mogelijk om onderzoek met anderen te delen. Met name in de universitaire wereld heeft dat geleid tot een herbezinning op de rol van wetenschappelijk publiceren. Alle Nederlandse hogescholen en universiteiten (en zeer veel buitenlandse universiteiten) hebben inmiddels de Berlin Declaration ondertekend. Een verklaring waarin ze het basisprincipe van Open Access (OA) onderschrijven:
Wetenschappelijke publicaties moeten, zeker als ze gefinancierd zijn met publieke middelen, kosteloos en snel toegankelijk zijn voor iedereen met een internetverbinding. Deze vrije toegankelijkheid zorgt voor een groter publieksbereik en versterkt de kenniscirculatie.
Veel onderzoekers zien het nut van Open Access in. Maar weten niet precies wat zij daarvoor moeten doen.
De eerste stap voor het toegankelijk maken van onderzoeksresultaten is het zorgvuldig omgaan met uw rechten als auteur. Voor een medewerker binnen het hbo geldt dat het auteursrecht van zijn of haar werk dat is gemaakt in het kader van zijn/haar aanstelling, berust bij de instelling. Dit is afgesproken in de CAO-HBO artikel E7 op basis van artikel 7 van de Auteurswet. De instelling is daarmee auteursrechthebbende. Dit is bij weinig medewerkers bekend, waardoor in de praktijk wordt gehandeld alsof het auteursrecht ligt bij de maker(s).
Behoud uw auteursrechtWanneer u auteursrechthebbende bent, bent u niet verplicht om al uw rechten als auteur aan een uitgever over te dragen. Met de Copyright Toolbox (www.copyrighttoolbox.surf.nl) kunt u veranderingen aanbrengen in de uitgeefovereenkomst van uw uitgever. Of gebruik anders de ‘Licentie tot publiceren’. Zorg er in ieder geval voor dat u het recht heeft om de postprint op uw eigen website te publiceren of – liever nog – op te laten nemen in de repository van uw instelling of vakgroep.
Er zijn diverse manieren om publicaties open toegankelijk te maken:
Publiceren in Open Access repositoriesPlaats uw artikel in een digitaal Open Access-archief (‘repository’), dat beheerd wordt door uw instelling. U kunt bij uw repository-beheerder informeren hoe dat in zijn werk gaat. Met toestemming van uw uitgever kunt u de postprint van uw artikel in de repository plaatsen (de in het tijdschrift gepubliceerde versie na het peer reviewproces) en anders de preprint.
Materiaal dat in de locale repository wordt opgeslagen, wordt toegankelijk gemaakt via de HBO Kennisbank (www.hbo-kennisbank.nl). Wanneer het een publicatie van een lectoraat betreft komt het automatisch op www.lectoren.nl. Op lectoren.nl worden de publicaties automatisch opgenomen bij uw profiel en bij het profiel van uw kenniskring. Bijkomend voordeel is dat deze publicaties dan ook duurzaam worden opgeslagen in het e-Depot (het digitale archief) van de Koninklijke Bibliotheek. Google vindt materiaal via de HBO Kennisbank en lectoren.nl ook makkelijker dan via een individuele website.
De Nederlandse universiteiten maken hun repositories centraal toegankelijk via NARCIS (www.narcis.nl).
Licentie tot PublicerenVoor onderzoekers is het van belang om te publiceren in een (wetenschappelijk erkend) gerenommeerd vaktijdschrift. Het is mogelijk om een artikel zowel in een dergelijk tijdschrift te publiceren als om het vrij beschikbaar te stellen via een Open Access repository. Als auteursrechthebbende kunt u zelf bepalen wie u welke rechten geeft. U kunt met uw uitgever een licentie afsluiten dat de uitgever alle rechten krijgt die nodig zijn voor publicatie. In deze licentie kan worden overeengekomen dat het artikel ook openbaar wordt gemaakt via een Open Access repository (direct of uiterlijk na zes maanden). U kunt hiervoor gebruik maken van de Licentie tot Publiceren. Steeds meer uitgevers gaan hiermee akkoord.
Ook als een uitgever vast houdt aan de overdracht van auteursrecht, is het vaak wel toegestaan om het artikel, of de auteursversie (zonder opmaak van de uitgever) beschikbaar te stellen via een repository. Het aantal uitgevers dat hiermee akkoord gaat neemt toe.
Publiceren in Open Access journalsLever uw werk aan bij een Open Access-tijdschrift. De Directory of Open Access Journals (www.doaj.org) geeft een overzicht van meer dan 6000 tijdschriften met kwaliteitscontrole (‘peer-reviewed’). Elke maand weer verschijnen er nieuwe tijdschriften online.
Het aantal digitale Open Access tijdschriften neemt toe en dus ook de mogelijkheden om daarin te publiceren.
De website SHERPA RoMEO biedt informatie over het beleid van een groot aantal uitgevers op het gebied van auteursrecht en Open Access.
Wie is auteursrechthebbende?Voor een medewerker binnen het hbo geldt dat het auteursrecht van zijn of haar werk dat is gemaakt in het kader van zijn/haar aanstelling, berust bij de instelling. Dit is afgesproken in de CAO-HBO artikel E7 op basis van artikel 7 van de Auteurswet. De instelling is daarmee auteursrechthebbende. Dit is bij weinig medewerkers bekend, waardoor in de praktijk wordt gehandeld alsof het auteursrecht ligt bij de maker(s). Naarmate de onderzoeksfunctie van de hogescholen belangrijker wordt, wordt het urgenter om hierop beleid te ontwikkelen.
Studenten beschikken altijd over het auteursrecht van de scripties die zij schrijven.
Wat is auteursrecht?Auteursrecht kent twee aspecten:
Welke afspraken maakt u met uw uitgever/instelling?U kunt uw auteursrecht ofwel licentiëren of overdragen. Daaraan kunt u als auteursrechthebbende voorwaarden stellen, bijvoorbeeld 'alleen voor dit tijdschrift', of 'alleen voor papieren uitgaven', of 'alleen in de Nederlandse taal', of 'ik wil het zelf ook kunnen verspreiden op papier en elektronisch', of 'mijn instelling/werkgever mag het plaatsen in een repository'.
Als auteursrechthebbende kunt u verschillende (schriftelijke) overeenkomsten met uitgevers sluiten:
Meer hierover vindt u op www.surf.nl/auteursrechten onder Landschap > Relaties > Auteur-Uitgever.
Met een keuze uit zes beschikbare standaardlicenties bepaalt de auteursrechthebbende in welke mate zijn of haar werk verder verspreid mag worden, en onder welke voorwaarden dit mag.
Handige websites
|
||||||
