Ontwikkeltraject 'Het coachen van onderzoekers’

Het Forum voor Praktijkgericht Onderzoek bood in 2011/2012 een serie van vier bijeenkomsten voor lectoren en kenniskringleden die zichzelf verder willen bekwamen in het begeleiden van onderzoekers.

De bijeenkomsten werden georganiseerd door de lectoren dr. Daan Andriessen (Hogeschool Inholland) en Bart van Rosmalen (Hogeschool voor Beeldende Kunst, Muziek en Dans).

Doel bijeenkomsten

Veel lectoren en kenniskringleden begeleiden bachelor- en masterstudenten die een onderzoek moeten uitvoeren voor hun afstuderen, docenten die onderzoek doen voor de kenniskring of medewerkers die een promotieonderzoek uitvoeren. Ook hebben veel lectoren en kenniskringleden een rol in het verbeteren van de kwaliteit van begeleiden van studenten door docenten. Het doel van de serie bijeenkomsten is om van en met elkaar te leren over de rol van onderzoeksbegeleider. Vanuit onze verschillende achtergronden brengen we twee perspectieven op het coachproces bij elkaar:

• het methodische kwaliteitsperspectief op het ontwikkelen van onderzoekskennis en -vaardigheden;
• het meer muzische perspectief op de persoonlijke vorming van de onderzoeker.

Kwaliteitsperspectief

Vanuit het eerste perspectief zullen onder andere gebruik maken van het werk van wijlen Heinze Oost. In zijn boek “Een onderzoek begeleiden” (Oost, 2004) maakt hij onderscheid tussen drie grondthema’s: rolbeheersing (het spelen met de rol van begeleider, opleider en beoordelaar), repertoire (zorgen dat de stijl van begeleiden aansluit bij de onderzoeker), en efficiëntie (taakgericht en efficiënt inrichten van de begeleiding). Deze zullen alle drie in de expertisekring aan de orde komen. Daarnaast zullen we in gaan op het instrumentarium: handige modellen, werkvormen, literatuur, weblectures etc. die beschikbaar zijn om tijdens de begeleiding te gebruiken.

Muzisch perspectief

Vanuit het tweede perspectief besteden we aandacht aan de persoonlijke culturele ‘vorming’ bij onderzoek van belang. De hbo-docent die gaat onderzoeken gaat iets nieuws doen. Het is in de reguliere docent- omgeving, in het vertrouwde beroepsbeeld, niet vanzelfsprekend om aan onderzoek te doen. De docent die gaat onderzoeken stapt in een ander perspectief. Hij verandert. Hij gaat iets maken. En zal zelf moeten bijdragen aan het scheppen van een klimaat voor dat onderzoek. Onderzoek beperkt zich daarmee niet alleen tot kennisontwikkeling maar is ook een voertuig om te professionaliseren en bij te dragen aan de cultuur van een organisatie. Naast methode en aanpak wordt er een beroep gedaan op de verbeelding, op vormen en vormgeving, op inspiratie en het verhaal. De lector of kenniskringlid als coach werkt met docenten en studenten die zich langs twee sporen willen (moeten kunnen) ontwikkelen: vaardigheid en persoonlijkheid. De persoonlijke vorming in relatie tot de omgeving en de organisatie kunnen we de ‘culturele component’ van onderzoek noemen.

Werkwijze

De expertisekring heeft het karakter van een intervisiegroep, aangevuld met input van buitenaf. Er zijn vier bijeenkomsten gepland, ieder van twee dagdelen. Het ene dagdeel staat de ontwikkeling van onderzoekskennis en – vaardigheden centraal. Het andere dagdeel de persoonlijke vorming van de onderzoeker. We bespreken elkanders werkwijze en casussen met als doel hier van te leren. Iedere bijeenkomst nodigen we gasten uit met een eigen visie op coaching. Hieronder volgt een overzicht van de onderwerpen die aan bod kunnen komen.

De ontwikkeling van onderzoekskennis en -vaardigheden

1   Rollen, efficiency en effectiviteit. Welke rollen heb je als onderzoekscoach? Hoe kan je in beperkte tijd veel resultaat behalen? Hoe vind je een goede balans tussen voordoen en zelf laten doen? Hoe sluit je aan bij het niveau van de student of docent?

Voor dit thema nodigen we docenten uit van de cursus ‘Onderzoek begeleiden van promovendi’ die gegeven wordt door het Centrum voor Onderwijs en leren van de Universiteit Utrecht.

2  Probleemstelling en deelvragen. Hoe help je de onderzoeker bij het kiezen van een onderwerp en bepalen van focus? Hoe help je de onderzoeker een begrippenkader op te bouwen? Hoe help je de onderzoeker een probleemstelling te formuleren? Hoe help je de onderzoeker een sluitende onderzoeksopzet te maken?

Bij dit thema maken we gebruik van de coachingsmethode die is ontwikkeld door lector Daan Andriessen.

3  Coachen van promovendi. Hoe stimuleer je docenten om te gaan promoveren? Hoe help je hen om efficiënt te werken? Hoe kan je ze bijspijkeren in onderzoeksvaardigheden? Hoe vind je een promotor en welke rolverdeling spreek je af met de promotor? Welke zakelijke afspraken maak je over de promotiebonus?

Hiervoor nodigen we de oprichter uit van [campus]OrléoN, een particulier initiatief voor de begeleiding van buitenpromovendi.

4  Coaching en de kwaliteitscriteria voor onderzoek. Hoe kan je kwaliteitscriteria gebruiken tijdens het coachingsproces? Aan welke kwaliteitscriteria moet onderzoek op verschillende niveaus voldoen? Welke rol kan de Gedragscode voor praktijkgericht onderzoek in het hbo daarin spelen?

Op welke manier kan je als lector helpen de onderzoeksvaardigheden van afstudeerbegeleiders binnen het hbo te verhogen?

De persoonlijke vorming van de onderzoeker

1  Narrativiteit en verbeelding. Wat is dramaturgie in onderzoek? Wat kan het verhaal, het biografische betekenen als kennisdrager? Hoe blijft de praktijk levend?

Met tekst van Italo Calvino- uit Six Memo’s for the Next Millenium en medewerking van de jonge scenarioschrijver Rick Steggerda.

2  De ambachtelijkheid van het maken. Als we onderzoek opvatten als een maakproces, waar kunnen we dan baat hebben bij kennis van maakprocessen? Is er ook een fysieke dimensie in onderzoek? Met tekst van Richard Sennett (De ambachtsman, de mens als maker). En een analyse van een masterclass opera met regisseur Annerieke Groen als parallel van het coachproces.

3  Improviseren. Van de kunst weten we het wel, dat elke discipline zo zijn eigen vorm van improviseren heeft: schetsen om tot een beeld te komen, bewegen tot een choreografie, wat spelen om er een stukje van te maken. Naarmate de complexiteit van ons werk stijgt, is er ook in andere beroepen steeds vaker sprake van de noodzaak om te kunnen improviseren. In deze verkenning naar improviseren tekst uit o.a. de recente publicatie De improvisatiesamenleving (2010) van Hans Boutelier. Met medewerking van de gitarist Wiek Hijmans.

4  Vormen van reflectie. Zonder onderzoek zou de dagelijkse gang van zaken als continue ongereflecteerde stroom activiteiten aan ons voorbij trekken. Onderzoek zet de tijd stil, staat erbij en kijkt ernaar. Onderzoek geeft vorm aan reflectie op wat we doen. Dat is op te vatten als een act van expressie. Meestal kijken we eenzijdig naar inhoud. Maar wat kunnen we met ‘vorm’? Tekst uit o.a. Music and the Muses en medewerking van vormgever/ontwerper Martijn Engelbrecht.

Resultaat

Alle deelnemers zijn aan het einde bekwamer in het begeleiden van onderzoekers en weten beter hoe zij kunnen bijdragen aan de kwaliteit van begeleiden van studenten door docenten op het hbo. De trekkers van deze Expertisekring leggen samen met de deelnemers aan de expertisekring de ervaringen vast in een publicatie Begeleiden van onderzoekers in het hbo die ook zal worden uitgegeven.

Voor wie

De bijeenkomsten zijn bedoeld voor lectoren en kenniskringleden uit het hbo die zelf onderzoekservaring hebben en die andere onderzoekers (op bachelor, master of PhD-niveau) begeleiden.

Interesse?

Lectoren die belangstelling hebben kunnen contact opnemen met Alexandra van Zutphen ( Dit e-mail adres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. ), 023-5438099.